Vikingen, Moderne Devoten, Molukkers en keizer Napoleon, allemaal komen ze, met nog veel meer, voorbij op de pagina’s van de vijfde aflevering in de tweede jaargang van MijnStadMijnDorp. Het nieuwe nummer ligt op 14 oktober in de winkel!
Hieronder vindt u vast een voorproefje uit "de beeldbank" van MijnStadMijnDorp afl. 5:
ZEEPKISTENRACE
Een heuse zeepkistenrace, in het centrum van Enschede. Het is 12 augustus 1950, de oorlog is nog maar net voorbij en de vernietigende werking ervan is nog steeds zichtbaar. Zo is er de Zuiderspoorbrug, waarvan het middengedeelte ontbreekt. De brug is op 1 april 1945 opgeblazen door de Duitsers. Toch is een opgang van deze brug de start van de zeepkistenrace. Het parcours loopt tot op de Getfertsingel. Duizenden mensen zijn op de race afgekomen en hebben zich opgesteld onderaan de brug. Volkszanger Lou Bandy geeft een optreden, het is zonnig en er heerst een opgewekte sfeer. Vier jonge racers komen in volle vaart de helling af!
De foto werd genomen door Henk Brusse, de alomtegenwoordige persfotograaf voor Tubantia. De krant organiseerde de zeepkistenrace op 12 augustus 1950. Bovenaan het hoge bruggedeelte werd een houten verhoging gebouwd. Deze helling was het startpunt. De zwaartekracht zorgde voor een hoge snelheid bij de rijders. Naast medailles vielen prijzen te verdienen, zoals een jongensfiets, konijnen en een boerenmetworst. Er deden 167 jongens mee in vier klassen, ingedeeld naar leeftijd en bandentype.
Deelnemers aan het woord
‘Veel jongens die meededen, kwamen uit de wijken de Laares en ’t Ribbelt en waren opgetrommeld via de speeltuinen’, vertelt Albert Brusse, een neef van de fotograaf. ‘Ik was toen twaalf jaar. De medaille heb ik nog liggen. Albert had zijn zeepkistkar zelf gemaakt, zonder hulp van zijn vader. Smederij Jonkers had hem de beugel en andere metalen onderdelen geleverd. ‘De kar was bevestigd op het onderstel van een oude kinderwagen. Veel zeepkisten hadden die grote kinderwagenwielen. Naar voren liep een plank en het sturen gebeur de met de voeten via een touw of kabel, of met een fietsstuur.’ Remmen kon met een hendel of voetpedaal. Een andere oud-deelnemer beschrijft hoe de start in zijn werk ging. Gerard Koopman: ‘Een opstaande plank blokkeerde je voorwielen en als deze naar beneden scharnierde dan stoof je naar beneden.’ De zeepkistenrace was een fenomeen dat was overgewaaid uit de VS. Een zeepfabrikant bouwde als eerste duwwagentjes voor zijn kinderen, gemaakt van kisten waarin hij zijn zeep verpakte.
Amerikaanse Soap Box Derby
In 1933 fotografeerde persfotograaf Myron Scott van de Dayton Daily News in zijn woonplaats een race met drie zeepkistkarretjes, gebouwd door een paar jongens. Scott was zo enthousiast dat hij later de Soap Box Derby opzette, een nationaal zeepkistentoernooi. De druk bezochte Amerikaanse zeepkistevenementen waren hét grote voorbeeld voor de Nederlandse zeepkistenraces. In de VS en andere landen worden nog steeds zeepkistenraces georganiseerd. De Soap Box Derby wordt nog elk jaar gehouden en de Red Bull Soapbox Race is een begrip. In Nederland raakten de zeepkistraces uit de mode, al doen de escapades in het tv-programma Te land, ter zee en in de lucht er wel aan denken.
Gesloopt
De herstelde Zuiderspoorbrug werd in 1954 weer in gebruik enomen en ging Wethouder Nijkampbrug heten. In 1993 werd de brug gesloopt. De spoorlijn Enschede-Ahaus en de omliggende industrie werden vervangen door een gelijkvloerse kruising. Links op de foto is een grasveld zichtbaar, tegenwoordig staat daar het kantoor van TC Tubantia.
- Ab Gellekink, ‘De Zeepkistenrace op Brug-Zuid’, SHSEL, n Sliepsteen 103 (2010) 20.
- ‘De Zeepkistrenners zijn gestart!’, Twentsch Dagblad Tubantia, 12 augustus 1950.
door: Wouter Geerling