Geplaatst door: 
bruis
Verhaal

De aardgastransitie in Steenwijk

Auteur: 
Teun Smit

Aardgas heeft anno 2019 een wat negatieve lading gekregen. We moeten er vanaf... Hoe anders was het in 1952. Toen werd de aanzet gegeven tot omvorming van kolengasvoorziening, gefabriceerd in sterk vervuilende gasfabrieken, naar het schone aardgas wat in snel tempo op vele locaties aangeboord werd. Van Slochteren had men toen nog niet gehoord. Steenwijk was de eerste stad in Nederland die aardgas betrok van de NAM en tweede na Coevorden die het aardgas aanbood aan de inwoners.

Het eerste aardgas in Steenwijk

Maandagavond 20 oktober 1952 wordt door mevrouw Van den Hoofdakker voor het eerst in Steenwijk een kannetje melk op aardgas gekookt en dat onder goedkeurend oog van burgemeester Voetelink. Twaalf uur eerder was de eerste aardgasvlam in tegenwoordigheid van B en W buiten ontstoken. Hiermee werd de verwachtingsvolle transitie van het koolgas op aardgas in Steenwijk in gang gezet. Steenwijk was daarmee na Coevorden de tweede gemeente in Nederland waar het aardgas werd geïntroduceerd.

Dat mevrouw Van den Hoofdakker de primeur ten beurt viel was geen toeval.  Zij was echtgenote van de directeur van het gemeentelijke gasbedrijf. En het gezegde wie dichtbij het vuur zit warmt zich het best gaat in dit geval ook wel een beetje op. Zij woonde naast gasfabriek aan de Tukseweg. En daar vond de aardgashoofdleiding aansluiting op het bestaande gemeentelijke gasnet. Het lag  tevens in de eerste sector in Steenwijk die overgeschakeld werd op het aardgas.

Operatie Aardworm

Met ‘Operatie  Aardworm’ werd in 1952 de aanzet geven tot de aanleg van het landelijke aardgasnetwerk zoals we die heden ten dage hebben. In het vroege voorjaar van genoemd jaar werd begonnen met de aanleg van een transportleiding die de aardgaswinlocatie Roekebos aan de Gasthuisdijk in Wanneperveen met Steenwijk ging verbinden. Uitvoerder was de Nijmeegse aannemer E. W. Smit. Het Wanneperveense veld was een belangrijk veld met een productiecapaciteit van 100.000 kubieke meter per dag. Het gas werd hier aangeboord in 1951.

Door het ontbreken van een bouwvergunning in Steenwijk werd eerst vanuit Zuidveen gewerkt richting Roekebos. Toen de vergunning voor Steenwijk ook werd verleend ging de pijpleiding vanaf de Steenwijker Kamp in de Wilhelminastraat ondergronds in en liep vervolgens via de Westwijkstraat en Grachtstraat door het Ramswoerthepark om uit te komen in het smalle straatje Steenwijkerdiep bij de toenmalige Rijksstraatweg, nu bekend als Tukseweg. Bij voormalig hotel Osse kruiste de leiding genoemde weg om uit te komen bij de gemeentelijke gasfabriek. De pijpleiding werd doorgetrokken. Vanaf de gasfabriek en via een duiker in het Dolderkanaal evenwijdig aan de spoorlijn Steenwijk-Wolvega ging die in noordelijke richting.

 

De overgang van het gebruik van koolgas op aardgas verliep zonder al teveel overlast voor de gebruikers. Het bestaande buizennet moest eerst nog wel grondig gereinigd worden. En ook de gaskomforen dienden te worden omgebouwd. Met het reinigen van het gasnet werd in april begonnen. Doordat het koolgas een bepaalde vochtigheidsgraad had was oxidatie ontstaan en ook andere processen hadden geleid tot verontreinigingen in de leidingen. Aardgas daarentegen was een droog gas en zou het gevaar kunnen ontstaan dat daardoor het vuil uitdroogde, los raakte en voor verstoppingen zou zorgen. De buizen werden centrifugaal schoon geboord en daarna doorgespoeld met water. Ook werden tegelijkertijd op diverse plaatsen in Steenwijk  afsluiters geplaatst waarmee een stedelijke sectorverdeling ontstond. Dit had tweeledige doelen. Ten eerste kon de overschakeling geleidelijk gebeuren en ten tweede kwam bij eventuele storingen de stad niet in zijn geheel zonder gas te zitten.

De inwoners kregen bij de introductie van het aardgas een bruikleen comfort terwijl hun apparatuur werd omgebouwd. Dit ombouwen van de gastoestellen behelsde het maken van een kleinere gastoevoer en het vergroten van de luchttoevoer. Sectormatig vond het aardgas in Steenwijk steeds meer zijn weg naar de klanten van het GEB. In een periode van zeven weken werden de zeven sectoren overgeschakeld op het aardas. Eerst aan de beurt waren Paardenmarkt deels, Goeman Borgesiusstraat, Noordersingel, Tromp Meestersstraat, Looyersgracht, Willem de Zwijgerstraat, Stationsstraat, Krimweg, Tramlaan, Kastanjelaan, Parallelweg en Eesveenseweg. 

Einde gasfabriek

Gevolg voor de gasfabriek was dat vrij snel na de volledige introductie van het aardgas de ovens in het ketelhuis, die dag en nacht brandden, werden gedoofd. Dat er geen kolenaanvoer meer per schip in het nabijgelegen Steenwijkerdiep was. Fabriek met rookpijp en zijn gashouders werden vrij snel afgebroken. Daarbij werd de sterke verontreiniging van de terreinen genegeerd. Anno 2019 zijn daarvan de gevolgen nog zichtbaar. Diverse nadien gebouwde huizen op het  voormalige fabrieksterrein moesten worden afgebroken om alsnog de grond te grondig te zuiveren.

In 1952 telde Steenwijk 2.019 huisaansluitingen. In 1957 waren dat 2.500. In het eerste jaar was het verbruik 1.174.000 m3. In 1956 stond dit al op 2.210.000 m3. Deze sterke toename was een gevolg van bedrijven die overgingen naar gasverwarming , alsook de vier kerken in Steenwijk, diverse scholen en openbare gebouwen. Daarnaast breidde de stad in die tijd ook uit met talloze nieuwe huizen. In de eerste vijf jaar was het totale gebruik 8.760.000 m3.  Roekebos was toen al niet meer de alleen leverancier van het aardgas in Steenwijk. Andere bronnen waren  Gramsbergen, Koekange en Giethoorn.

Rutger Kopland

De voormalige directeurswoning bestaat nog steeds. Het fungeert met aanbouw als een kleinschalige opvang voor mensen met een verstandelijke beperking. En het huis leeft ook voort in enkele gedichten van Rutger Kopland, de schrijversnaam van de psychiater R.H. van den Hoofdakker en zoon van…  

 

Bronnen:  Het Steenwijker Dagblad van 16-10-1952, 21-10-1952, 22-10-1957

                 Heerenveense Koerier van 18-04-1952

Foto’s:      Henk Bruinenberg, Steenwijk  (op de foto’s rust copyright)            

                 Eigen Erf van 4 februari 1938

Reacties