Geplaatst door: 
bruis
Verhaal

Een rondreis in 1869 door ‘t Land van de Opregte Steenwijker Courant (4/4 Slot)

Auteur: 
Teun Smit

Hoewel er tussen ons heden en het geboortejaar van de Opregte een wereld van verschil ligt, beïnvloedden 150 jaar geleden ook net als nu geboorte, gezondheid, geloof, dood, welzijn, veiligheid en vertier het wel en wee van de bewoners van ’t Land van de Opregte Steenwijker Courant.

De bevolking kon nogal eens, zonder dat er veel tegen viel uit te richten, ten prooi vallen aan de een of andere ziektegolf. De cholera-epidemie halverwege de zestiger jaren die veel slachtoffers maakte, lag in 1869 nog vers in het geheugen. ‘Onderscheidene personen te Giethoorn leden sinds eenigen tijd aan loop die wel wat overeenkomst scheen te hebben met den zoogenaamden aziatischen braakloop, tijdens de cholera epidemie van ’66. Het blijkt echter dan dit geen vrees behoeft te verwekken, daar de lijders met 2 á 3 dagen weer hersteld zijn.’ Was men ziek, dan kon de hulp ingeroepen worden van de weinige geneesheren die ‘t Opregte land rijk was. Consult en medicijnen dienden zelf bekostigd te worden. Buitengewone sterfte door ziekten deed zich niet voor, met uitzondering van Giethoorn. Hier stierven 16 mensen aan de mazelen.

Preventie

Gezondheidspreventie bestond voornamelijk uit het verbeteren van de reinheid van straatgoten en riolen en daar waar nodig door een geregelde waterverversing van sloten en grachten. ‘Enige bewoners van de Oosterstraat te Steenwijk achten het wenschelijk, dat er streng wordt toegezien op het schoonmaken des Stadsriolen langs de huizen. Het gebeurt dikwijls dat zij op allerlei onaangename geurtjes worden vergast, zoodra zij den neus buiten de deur steken.’ Waarschijnlijk werd er hier door de mannen in het openbaar flink op los gepist, want de gemeente plaatste zeven enkele en drie dubbele urinoirs. Goten, riolen en urinoirs vond met in Steenwijkerwold vrijwel niet. ‘Terwijl de privaten meest buitenhuis zijn aangebragt, en worden faecale stoffen dan ook zeer spoedig gelijk de mestvaalten tot bemesting der landen gebezigd.’ Van enig wooncomfort was hier meestal geen sprake. ‘De slaapsteden staan bij een deel der arbeidersklasse niet in verhouding van het getal der bewoners van de huizen.’

Watervoorziening

In Steenwijk wilde men de bewoners buiten de Woldpoort ook van goed drinkwater voorzien. Tot op 36 meter diepte werd geen water van goede kwaliteit aangetroffen. De kosten van fl. 373,15 waren voor niets geweest. In ’t Wold vond men geen openbare pompen. Wel waren er welwaterputten in de hoger gelegen gedeelten. Op de lage delen werd gekookt regen- en slootwater benut als drinkwater.

Vermaak

Voor verstrooiing zorgden zangverenigingen, rederijkerskamers en er was volksvermaak, zoals harddraverijen en sport. ‘Op de hardlooperij van mannen te Paasloo zijn 32 mededingers geweest en is de prijs door den schoenmaker Jan Posthumus van Oldemarkt en de premie door L. de Vries alhier behaald. Het schouwspel heeft vrij wat gelach verwekt; de afloop is vredig en het avondlijk feest met genoegen geweest.’ Eind augustus was er in Steenwijk de vermaarde markt- en kermisweek, die sinds lange jaren niet zo druk bezocht werd. Begunstigd door prachtig zomerweer, waren op dinsdag (waarop veel gehandeld werd) en donderdag (vooral Friesen; in mindere mate Drenten) velen naar Steenwijk gekomen. ‘De feestelijkheden hebben zich ditmaal van de gewone onderscheiden, door een wedstrijd op de thans zooveel besproken vélocipèdes, waaraan 12 rijders hebben deelgenomen. Vergissen wij ons niet, dan is het denkbeeld om op vélocipèdes te laten hardrijden, nog geheel nieuw in Nederland en derhalve een woord van hulde waard aan den ontwerper.’ In logementen als Varrenhorst, Stationskoffijhuis en hotel Bellevue was er de gehele week ’s avond muziek, zang en dans. Acrobatiek was er op de markt en een vuurwerk sloot de week af. ‘Er heerschte over ’t algemeen een opgeruimde geest.’

Veiligheid

Over de openbare veiligheid waakten zowel gemeente- als rijksveldwachters ‘met gepaste strengheid’. Met de veiligheid was het in de meeste gemeenten redelijk gesteld. Incidenten als overtredingen, diefstallen en vechtpartijen vielen er wel te noteren. ‘Dat de publieke straatweg tusschen Meppel en Steenwijk voor reizigers niet geheel veilig meer is, bleek zondag avond op nieuw, toen een jong persoon van Steenwijkerwold, tusschen twaalf en twee uur, langs dien weg nabij de Havelterberg gekomen zijnde, door drie personen werd aangehouden, die hem stoutweg durfden vragen wie hij was. Dit was echter nog niet genoeg; veel dreigementen moest hij nog afwachten en bovendien werd zijn jas met een messnede van boven naar beneden toe geschonden. Het is hem echter gelukt om te vluchten. Een streng toezigt door de politie in die oorden zoude niet ongeraden zijn.’ Ook een balorig vermaak van de jeugd was het gooien van stenen naar de paarden die voorbij kwamen. ‘De dieren zijn al bang als ze kinderen zien.’

Lief en leed

Lief en leed lagen in 1869 dicht bij elkaar. ‘Bevallen van een Zoon, Betje Slager, gebooren Beddekooper, D. Slager; Bevallen van een levenloos Zoontje, R. Hartkamp, echtgenoote van P. Smit; Heden overleed na eene kortstondige ziekte, mijn geliefde echtgenoot J.P. Hollander in den ouderdom van bijna 40 jaren. Wat ik en mijn 6 jeugdige kinderen, alsmede wederzijdsche ouders in hem verliezen, weet elk, die den overledene gekend heeft. De Alwijze God, die van zijne daden geen rekenschap geeft, schenke ons kracht om dit groot verlies met lijdzaamheid te dragen.’ Hollander was tolgaarder aan het Eind van ’t Diep. Zijn vrouw werd in zijn plaats benoemd. Zag zij haar devotie beloond? De religie drukte een zwaar stempel op het dagelijkse leven. In Steenwijk was iedereen aangesloten bij een kerkelijke gezindheid. Op 28 oktober vond de aanbesteding plaats van de door architect Hulstijn uit Steenwijkerwold ontworpen synagoge. Aanneemsom fl. 6.919,--.

Natuurgeweld

Het venijn zat hem in ‘t Opregte geboortejaar in de staart. ‘In den nacht van 16 op 17 december werden de bewoners onzer stad verontrust door een ontzettend onweder, dat boven deze streken losbarstte. Aan slapen viel bij velen niet te denken. De krachtigste rukwinden deden hunnen invloed op de daken der huizen gelden en duizenden pannen werden losgereten, om met een ratelend geweld tegen den grond te worden geworpen. Door tijdig aangebragte hulp is het mogen gelukken om een der windmolens van de firma Meesters, die losgeloopen was en welke wieken reeds draaiden, waardoor ligterlijk brand had kunnen ontstaan, door eene snelle wending van den kop, te doen stilstaan. De stad had, van de wallen en den buitensingel gezien, hier en daar het aanzien van een belegerde plaats, waarbij de vijand het evenwel het meest op de daken gemunt had. Reeds vroeg in den morgen waren eene menigte timmerlieden en metselaars bezig, om hier en daar het geschondene te herstellen. Ook naar de buurtschap, van waar wij berigten over ontwortelde boomen, ingestorte huizen enz. ten gevolge van den storm, ontvingen, zijn te dien einde wagens vol pannen en ander materieel gezonden. Persoonlijke ongelukken zijn voor zoo ver wij weten niet voorgevallen.'

Men werd nog weer even door de natuur met de neus op de toenmalige feitelijkheid gedrukt. Zij, de natuur, dicteerde heel direct het wel en wee in ‘t geboorteland van de Opregte Steenwijker Courant.

Desondanks sloot men haar geboortejaar in z’n algemeenheid af met een positief gevoel. 1869 was voor toenmalige begrippen een goed jaar geweest.

De Opregte Steenwijker Courant zag onder een gunstig gesternte het eerste levenslicht en in een sfeer van wederkerigheid hielden ’t Land en de Opregte dit licht gezamenlijk brandend in stand. Anno 2019 dus al 150 jaar.  

 

Bronnen: Archief Opregte Steenwijker Courant bij Boom Pers, Meppel. Rijksarchief Zwolle. Gemeentearchieven van Steenwijk, Vledder en Wolvega. De cursief geschreven citaten zijn overgenomen uit in 1869 verschenen Opregte Steenwijker Couranten. Andere citaten komen uit toenmalige officiële gemeenteverslagen.

Copyright foto's: Henk Bruinenberg archief Steenwijk

Reacties