Geplaatst door: 
CeesWierden
Verhaal

Twentse burgemeestersdochter trouwt een Hollander en emigreert naar Amerika

Auteur: 
C. Hoogendijk

Tijdens stamboomonderzoek binnen de Zuid-Hollandse familie Hoogendijk ontdekte ik dat de Wierdense burgemeestersdochter Maria Elizabeth Putman Cramer (1847-1903) op 8 oktober 1869 met familielid Aart Cornelis Hoogendijk (1847-1911) was getrouwd nadat laatstgenoemde op 27 oktober 1868 vanuit Breda naar Wierden was “geëmigreerd”.

(Eerder gepubliceerd in het familieboek "HOOGENDIJK. Polderbewoners" (Wierden, 2015)) (BEPERKTE OPLAGE; UITVERKOCHT)

Maria Elizabeths' ouders waren in 1841, toen vader Putman Cramer benoemd werd tot burgemeester en secretaris van deze gemeente, op het Leijerweerd komen wonen. Het buitengoed was op dat moment al meer dan een eeuw in de familie die toen overigens nog gewoon Cramer heette. Omdat er in Wierden geen gemeentesecretarie beschikbaar was heeft het Leijerweerd uiteindelijk de gehele ambtsperiode van burgemeester Putman Cramer als zodanig gefunctioneerd. Ongeveer halverwege de kernen Enter en Wierden; beter kon het eigenlijk niet! Toen Maria Elizabeth geboren werd was de gemeente Wierden nog herstellende van de gevolgen van een “zenuwzinkenkoorts” die veel slachtoffers had geëist. De burgemeester zal zich ongetwijfeld bezig gehouden hebben met de gevolgen ervan. Gezien de positie van haar vader zal Maria Elizabeth een relatief onbezorgde jeugd gehad hebben met een behoorlijke vorm van scholing. Feitelijke gegevens uit die periode zijn mij helaas niet bekend.

Uiteraard vroeg ik mij af hoe Aart Cornelis en Maria Elizabeth – die qua leeftijd trouwens maar vier dagen van elkaar verschilden – elkaar ontmoet zouden kunnen hebben. Ten tijde van zijn huwelijk woonde Aart Cornelis volgens de huwelijksakte in Breda maar was hij als minderjarige “verblijf houdende” te Wierden (al bijna een jaar, zo bleek). Waar precies is mij nog niet bekend. Ik “spitte” een beetje dieper in de familieverbanden en wat mij al snel opviel was dat een jongere zus enige tijd na Maria Elizabeth met iemand is getrouwd wier familie (De Heus) banden had met zowel Breda als Apeldoorn (de plaatsen waar Hoogendijk achtereenvolgens zijn fabrieken had). Aart Cornelis Hoogendijk en Willem Jacob Hendrikus de Heus waren inmiddels zwagers van elkaar toen ze zich te Apeldoorn vestigden, de één als luciferfabrikant, de ander als koperfabrikant. Was er misschien een relatie tussen de families De Heus en Putman Cramer? Ik zocht maar kon deze niet ontdekken. Het zou ook nog kunnen zijn dat ze elkaar tegen het lijf zijn gelopen doordat Aart Cornelis door zijn vader op pad was gestuurd om in de leer te gaan bij een Twentse fabrikant. De afstand tussen Breda en Wierden was tenslotte niet van dien aard dat de geliefden op een vrijdagmiddag elkaar opeens tegen het lijf zijn gelopen. Met de benenwagen was het al gauw een dag of vijf terwijl de koets er minimaal een dag over gedaan zal hebben. Het huwelijk tussen Aart Cornelis en Maria Elizabeth werd niet, zoals in die tijd gebruikelijk, door burgemeester Putman Cramer voltrokken maar door Jan Herm Dissel, van beroep molenaar. Kennelijk wilde hij als (schoon)vader vooral genieten van het moment door niet in functie te zijn. Op het Leijerweerd dus!

Maria Elizabeth Hoogendijk - Putman Cramer (1847-1903) met links haar jongste dochter Jannetje Maria Hoogendijk. (Collectie D.M. Hoogendyk-Sandoval)

In 1890 emigreerde de familie Hoogendijk - Putman Cramer naar Amerika. Als eerste familie binnen de familie Hoogendijk. Waarom men precies emigreerde is mij niet bekend. Uit het familiearchief Putman Cramer, berustend bij het Historisch Centrum Overijssel te Zwolle, valt af te leiden dat het “laatste duwtje” richting emigratie wellicht afkomstig is geweest van een neef van Maria Elizabeth’s vader die van 1867 tot 1882 in Amerika heeft gewoond en aldaar, als kanselier van het Nederlands consulaat te New York, de nodige ervaringen en contacten zal hebben opgedaan. De familie ging vanuit Nederland per boot richting Amerika (New York) en kwam uiteindelijk per trein (een reis van maar liefst 8 dagen dwars door Amerika) terecht op de westkust in de stad Covina, destijds één van de grootste steden ter wereld voor wat betreft de productie van sinaasappelen. De familie verspreidde zich binnen twee generaties over de staat California.

John Jeffry Hoogendyk uit Salinas, California (USA) schreef mij: “My Great Grandfather Aart Cornelis & wife Maria Elizabeth Putman Cramer departed in 1873 from Breda to Apeldoorn, in 1884; then to Amstelveen in 1885 then to Amsterdam and on April 11, 1890 left for California. My Grandfather was Witte, born in Apeldoorn, Sept. 20, 1879. The story my Father, John Fletcher Hoogendyk shared was that the land sold to Aart was not suitable to farm, only good enough to raise chickens, and he was not going to raise chickens, so he returned to Holland. My Grandpa stayed, ended up in San Francisco to work on the railroad. He became an train engineer on the famous engine 4449 Southern Pacific. My father also worked for Southern Pacific as a freight & passenger agent and was in Salinas, California in 1947.”

Op dit moment zijn mij 29 nazaten van Aart Cornelis en Maria Elizabeth bekend.

Reacties